Het Yin / Yang-principe is het meest fundamentele principe van de Chinese Geneeswijzen.
Het heeft echter zijn beperkingen. Het is zó universeel, dat het nauwelijks iets zegt over de concrete werkelijkheid. De
werkelijkheid van hier tussen hemel en aarde. De werkelijkheid van ontkiemen, groei, bloei, zaaddragen,
afsterven, rusten en dat steeds opnieuw. De werkelijkheid van emoties en kwaliteiten. De werkelijkheid van levensfasen. De
werkelijkheid van eten, verteren, poepen en plassen, ademhalen, vrijen.
In veel situaties is er daarom een ander model nodig.
Een model dat gaat over hoe de dingen hier in de concrete werkelijkheid gaan. Het model van de 'Vijf Elementen', 'Vijf Fasen' of 'Vijf
Bewegingen' voorziet hierin.
Van hout naar water via vuur, aarde en metaal
Er zijn Vijf Elementen. Omdat het woord 'Elementen' voor
ons niet echt de associatie van beweeglijkheid oproept is 'Vijf
Fasen' of 'Vijf Bewegingen' eigenlijk een betere term. Deze
vijf fasen zijn:
- Hout: hout is de energie van het vroege voorjaar;
de energie van een jong plantje dat net boven de grond
komt, de energie van een boom die fris blad krijgt;
het is ook de energie van een jong kind: een soort vanzelfsprekendheid
van 'hier ben ik, wie maakt me wat'; het is ook de energie
van de frustratie van een jong kind dat met grenzen geconfronteerd
wordt; als de energie van 'hout' gestagneerd raakt gaat
de vanzelfsprekendheid van beweging en groei verloren en
komt er frustratie voor in de plaats. De emotie die met
deze fase samenhangt is boosheid. Wanneer de energie van
hout kan stromen (waarbij beperkingen geen probleem hoeven
te zijn!) kan deze overgaan in:
- Vuur: vuur is de energie van het late voorjaar en vroege
zomer; de energie van een plant die in bloei komt en iedereen
mag het zien; het is ook de energie van een puber of adolescent
(14 - 25 jaar):
verliefdheden, idealen, 'all you need is love', interrailen,
vrienden maken; het is dus ook de energie van het Hart.
Deze energie raakt zelden gestagneerd, wel is het mogelijk
dat hij niet gevoed wordt of onderdrukt wordt door andere
energieën; het kan ook zijn dat je er moeite mee hebt deze
fase te verlaten. De emotie die verbonden is met deze fase is vreugde. Wanneer de energie van vuur kan stromen kan deze
overgaan in:
- Aarde: aarde is de energie van de nazomer; de energie
van een plant die vrucht draagt, van rijpe korenaren; dit
is de energie van de jong-volwassene (25 - 40 jaar,
soms korter, soms langer) die zijn bestaan materieel op
orde brengt: wonen, werken, relatie (hier zie je hoe belangrijk
het is om deze fase te laten voeden door 'vuur': liefde,
enthousiasme, idealen), kinderen krijgen; dit is ook de
energie van de 'emotie' gezond verstand; als deze energie gestagneerd
raakt wordt het piekeren; overmatige waardering voor deze
energie leidt tot 'het moet gezellig zijn', hangen aan materiële
zaken, de roep om veiligheid en geborgenheid; als de energie
van aarde kan stromen kan deze overgaan in:
- Metaal: metaal is de energie van de herfst; de energie
van een plant die zijn sappen terugtrekt, zodat de bladeren
vallen; het is dan ook de energie van inkeer in jezelf na
de uitbundigheid van de zomer en de oogst; het is de energie
die meestal na het 40e of 45e levensjaar belangrijk wordt
(de 'midlife-crisis', de 'overgang'); in die tijd ga je
meestal terugkijken op je leven, en wordt duidelijk wat
er van je idealen terecht gekomen is, en zeker ook wat daarvan
niet terecht gekomen is; de emotie die bij metaal hoort
is verdriet of rouw; wanneer de energie van metaal kan stromen
kan deze overgaan in:
- Water: water is de energie van de winter; de energie
van een zaadkorrel die in de aarde rust: de informatie voor
een hele plant zit erin, maar het zaadje is niet de plant
(daarvoor moet het de cyclus opnieuw doorlopen); het is
terugkeer naar de bron (water!), het is de energie van wie
je in wezen bent en wie je kunt worden; het is de energie
van de zinvolle (niet perse 'nuttige', dat hoort meer bij
Aarde) oude dag; de wijsheid van de oude man of vrouw die
het leven geleefd heeft en zich met zijn of haar eigen leven
verzoend heeft; de emotie die hierbij hoort is angst of
vrees, maar ook wilskracht ('vrees' meer in de zin van 'ontzag');
wanneer deze energie kan stromen kan er een nieuwe cyclus
beginnen: Hout - Vuur - Aarde - Metaal - Water enz.
begin van pagina
Voedende en controlerende cyclus
Geen enkele van de Vijf Fasen staat los van de andere.
Net als het Yin - Yang model is het Vijf Fasenmodel
een dynamisch model. Er zijn twee belangrijke cycli te onderscheiden
die samen de soepele overgang van de ene in de andere fase
'regelen'. Dit zijn de 'voedende' cyclus en de 'controlerende'
cyclus.
De 'voedende' cyclus heb ik hierboven al geschetst: Hout
voedt Vuur voedt Aarde voedt Metaal voedt Water (voedt weer
Hout enz.). De voedende cyclus wordt ook wel beschreven
als: Moeder voedt Kind voedt Kleinkind enz.
Daarnaast
is er de 'controlerende' cyclus. In de controlerende cyclus
wordt steeds één fase overgeslagen, zodat er een soort vijfpuntige
ster ontstaat. Zo krijg je: Hout controleert Aarde controleert
Water controleert Vuur controleert Metaal controleert Hout
(controleert Aarde enz.). Hiervan wordt ook wel gezegd:
Grootmoeder controleert het kleinkind. Daaruit wordt meteen
duidelijk dat het hier niet om strenge of boosaardige controle
gaat. Het gaat er meer over of één van de Fasen niet te
veel nadruk krijgt en daarmee het dynamisch evenwicht verstoort.
In deze cycli kan er van alles 'misgaan'. Op elk moment
is vanzelfsprekend één van de fasen het meest prominent
aanwezig. Dat is prima, wanneer de mogelijkheid blijft bestaan
dat de andere fasen op hun beurt ook weer op de voorgrond
komen. Soms is de energie van een bepaalde fase echter te
sterk (dit is meestal: zit vast). Dat betekent meestal dat
er klachten van 'teveel' in de betreffende fase gaan
optreden. Vaak betekent het ook dat er ofwel klachten van
'teveel' in de volgende fase gaan optreden (de moeder overvoert
het kind in de voedende cyclus) of dat er klachten in de
dáárop volgende fase optreden (de grootmoeder controleert
het kleinkind te veel in de controlerende cyclus). Van allebei
een voorbeeld:
- slapeloosheid (niet elke slapeloosheid): wanneer de
fase Hout gestagneerd is, dat wil zeggen: opgekropte boosheid,
frustratie of innerlijk conflict waaraan je geen expressie
geeft, kan er een ophoping van energie in deze fase ontstaan.
Bij Hout neemt dat vaak de vorm aan van 'hitte' (zoals je
vuur kunt maken door een stok snel rond te draaien in een
blok hout: wrijving geeft hitte). Wanneer deze hitte haar
weg vindt naar de volgende fase in de voedende cyclus, de
Vuur-fase kan deze hitte het Hart gaan verstoren. Daardoor
kan het Hart niet meer tot rust komen en zal de slaap onrustig
worden.
- slechte spijsvertering, bijvoorbeeld bij het 'prikkelbare
darm syndroom' (irritable bowel syndrome, IBS): wanneer
de fase Hout gestagneerd is kan het zijn dat deze fase een dusdanige
controle over de volgende fase in de controlerende cyclus,
dat is de fase Aarde, gaat uitoefenen dat deze niet meer
kan doen wat er nodig is. De fase Aarde is in het lichaam
verantwoordelijk voor het omzetten van voedsel, adem en
Essentie in bruikbare 'Qi', en is daarom verbonden met de
spijsvertering. Er komt bijvoorbeeld een onregelmatige spijsvertering,
buikkrampen en winderigheid.
begin van pagina
Betekenis van de Vijf Fasen
Van elk model (en dus ook van de Vijf Fasen) is de vraag: wat kun je ermee? Het antwoord bij het model van de Vijf Fasen
is: heel veel! In De Kraanvogel gebruiken we Vijf Elementen Acupunctuur. Daarbij is een belangrijk deel van de diagnose een Vijf Fasen diagnose. Zie hiervoor de pagina over Vijf Elementen Acupunctuur op de website van mijn praktijk. Een goede Vijf Elementen diagnose kan bijvoorbeeld inzicht geven in:
- de levensloop (deze link werkt momenteel niet): welke stappen zijn soepel verlopen, welke niet; welke stap is nu aan de orde;
waar ligt 'unfinished business' in de zin van stukken waarmee je je nog eens moet bezighouden?
- voorkeursemoties? wat zijn emoties waarmee je niet vertrouwd bent?
welke zijn er wel maar wil je liever niet toelaten?
- inzicht in ontstaan van klachten: welke fase is relatief zwak, welke relatief sterk, welke 'onderdrukt' andere fasen,
welke voedt andere fasen onvoldoende? dit kan helpen bij de keus van acupunctuurpunten
Daarnaast zijn er veel andere manieren om met de Vijf Elementen bezig te zijn. Denk bijvoorbeeld aan "Voeding volgens de Vijf Elementen" (deze link werkt momenteel niet), Qi Gong volgens de Vijf Elementen. Aangezien de Vijf Elementen zich in 'alles' manifesteren kun je in principe 'alles' classificeren volgens de Vijf Elementen. Vaak wordt dat nogal een mentale aangelegenheid, waarbij je je kunt afvragen hoe zinnig het nog is...
begin van de pagina
Verder lezen
De volgende pagina over basisprincipes van Chinese Geneeswijzen gaat over het Hart, de 'Keizer'.
Hieronder vindt u meer verwijzingen.
copyright © :
Koos van Kooten, Utrecht, 2011
overname alleen na toestemming,
ongewijzigd en met bronvermelding, inclusief "link"!
over deze website
Praktijkadres: De Kraanvogel - Samuel van Houtenstraat 6, 3515 EA Utrecht
www.de-kraanvogel.nl/acupunctuur/
benshen.nl